Skip to main content

Kalaguyo ng apoy


INABO nitong Setyembre 28, 2010 ang labi ng kusinera ng isang angkan sa San Juan… higit sa anim na dekada siyang naglingkod.

Natipon sa isang aklat ang mga nilikha niyang lutuin, hinalaw at sininop mula panlasang Samtoy at Español… angkin pa rin ng angkan ang lihim ng kanyang mga sangkap sa pagluluto.

Naiambag niya ang ilang putaheng mula hurno sa bawat kaarawan ng apat na musmos noong supling— pawang may kani-kaniya nang larangan ng kabuhayan sa ngayon.

Higit anim na dekada—over three lifetimes spent mostly in alchemies of the hearth playing with fire, nourishing souls.

Sa bawat kabanata ng pagluluto—lalo kung kahoy ang gatong na katumbas sa paghitit ng sangkahang sigarilyo—natatalbusan ang buhay ng nagluluto…

Pero tila dulo ng halamang baging na kahit talbusan, paulit-ulit na mag-uusbong, muli’t muli may ililiyab na phosphorous sa murang usbong, laging lalagablab… ganoon ang gawi ng halaman sa pagsasalin ng phosphorous sa mga dulo ng usbong. Sa katiting na sangkap, may itutustos na liwanag.

Kukulubot talaga sa pagdaloy ng panahon ang punong baging, mananatiling mura’t maalab ang ibubukadkad na usbong.

Sa 3-4 o higit pang kabanata ng lutuan sa araw-araw, higit sa tatlong kaha ng sigarilyo ang katumbas na nahitit, nagsalin ng samut-saring kamandag at lason sa katawan… nahihitit ng mga lutuin ang buhay ng nagluluto.

The upside: the mind stays young and sharp, as findings show… it’s likely the firing of neurons is touched off by odd chores entailed in cookery…
lumiliyab ang nakasalang na isip habang nakasalang sa liyab ang lutuin. Ito ang tunay na kawanggawa… gawa sa kawa.

Ah, quod ferrum non sanat, ignis sanat—ang hindi malunasan ng bakal, malulunasan ng apoy.

Ganoon daw ang paraan ng paglikha, kailangang ligisin ang himaymay ng sarili upang isangkap sa nililikha… lutuin, sulatin, sining, kahit payak na gawain o tungkulin na lalagdaan ng sariling pagkatao.

At sa ganoong paglikha, tila phoenix na muli’t muling masisinop, mabubuo ang sarili sa liyab ng sariling apoy… magkakamit ng panibagong buhay, malawig at maliwanag na buhay.

Kaya marahil isinalang sa apoy ang naiwang labi ng kusinera… inabo. Patungkol sa phoenix na higit na nagiging marikit ang mga bagwis matapos magliyab.
Upang paulit-ulit na maghasik ng mga butil ng init at liwanag.

Ay, may naiibang katangian ang labi ng apoy… kahit hindi lubusang nasunog na kahoy. Hinihigop nito ang mga sansang, amoy ng bulok, alingasaw… kaya nga naging kasabihan na kapag hindi nalunasan sa lagok ng gamot o sa talim ng tistisan—quod medicamente, quod ferrum—kailangang padilaan, tuluyang ipalamon sa apoy, ignis sanat. (That’s how corruption is dealt.)

Kaya naiiba ang kariktan ni Cinderella… naglalagi sa kusina, nababahiran ng uling… sangkap- pampaganda ang activated carbon.

Comments

Popular posts from this blog

Lagay ng panahon

PAGLALAKBAY ng kalakal at balana, pangisdaan at pagsasaka—sa mga marahas na pihit o mahinahong usad ng panahon nakasalalay ang mga ito.

Hindi mga larong pagsusunugan ng utak o taltalan sa Facebook ang may pinakamalaking bulto ng naghahalungkat sa Internet— lagay ng panahon ang talagang inaalam… ‘hirap kasi sumalunga sa buhos ng unos lalo’t sa bahaging bundok maglilipat-puno o pananim… ‘hirap magpalipad ng saranggola o kahit barko sa halihaw ng bagyo.

Hindi naman pala dapat umasa sa PAGASA—mas asenso pa nga ang “Eat Bulaga” na may domestic satellite para maikalat at ipaalam saanmang lupalop sa Pilipinas at kanugnog na mga bansa ang wasiwas-balakang at yugyog-niyog ng EB Babes… aba’y makikita halos araw-araw na binabayo yata ng bagyo ang mga naturang tagasayaw.

Kaya naman mas tinatangkilik, marubdob na sinusubaybayan ng mga miron saanmang kuyukot at kili-kili ng bansa ang naturang palatuntunan kaysa maayos na paglalakbay, pangisdaan at pagsasaka.

Kaya naman dumadagundong ang katkat ng alipu…

Ayungin-- comfort food

PAMBIHIRA na ngayon ang makasumpong ng ayungin o lukaok (Therapon plumbeus) sa palengke. Pambihira--kapag nakatagpo ng ayungin para na ring nakatagpo ng matino’t matuwid na tao na nakaluklok sa gobyerno.

Nagmula man sa tubig na tabang, tabsing, o alat, bihira nang makahagilap ng ayungin o silver perch. Palatandaan kasi ang malinamnam na isda na tahasang malinis, halos dalisay ang tubig na pinagmulan nito. Kakayanin ng dalag, tilapia, talandi, biya, gurami, bangus at hito na mabuhay sa maruming tubig—na dagliang lilipol sa kawawang ayungin. Saan bang lupalop ng bansa meron pang lubluban ng tubig na nakaligtas o nakaiwas sa polusyon at pagsalaula?

Pintor-manlililok na Manuel D. Baldemor ang nag-alok sa akin ng ayungin. Hindi talaga ayungin. Anyo na lang ng ayungin ang inialok. Sabi nga’y visual food for thought. Binitad o nakatuhog na tila mga talulot ng bulaklak sa tuhugang tilad na kawayan. Masining na nakabukadkad sa bilao, nakasalampak na anyo sa papel. Hindi na mapapatakam ni magl…

Pagkaing pampatikas, pampatigas

WIMPY lang ang mahilig lumantak ng hamburger—kaya yata hugis hippoputamus ang katawan… kaya maraming musmos na lumalaki nitong dekada 1960 ang nandiri sa kinagigiliwang lantakan ngayon. Nakahiligan naman ang pagkain ng kinagigiliwan ni Popeye, spinach—kahit pa mahirap makahagilap nito sa Pilipinas.

Pero marami namang katumbas ang naturang comfort food sa paligid—na damong ligaw lang kung ituring… itulos lang sa lupa, tutubo at lalago. Kabilang ang talbos ng sili, kamote, malunggay, uray o kulitis, lubi-lubi, lalaking bignay, kataka-taka, talinum, onte, kamote, kangkong, saluyot, mustasa, alugbati… pawang nanlilimahid din sa iron na panlaban sa pamumutla’t anemia o kulang sa dugo.

Mabubungkal sa ulat kamakailan na pati mga kampeon sa Universal Fighting Championships at iba pang batikan sa mixed martial arts, gumagaya na rin kay Popeye na mahilig sa gulay… sila na rin ang nagsasabi na dahil sa ganitong pagkain, mas matindi ang kanilang stamina sa laban. At mas mabilis pang maipagpag ang m…