MANGKOKOLUM!

“ Kihaku (spirit)… the nurturing of human independence, responsibility, and inquiry… courage and the cultivation of vitality. ” --Nobiyoshi Higashi, Kokushi-ryu Jujutsu. 1995. I SASALANG tuwing umaga ang magkabilang bisig sa pakikipagkaramusa— karamusa translates as “empty warrior” —sa biyas ng kawayan sa aming halamanan… katumbas ng higit sandosenang yakap sa paslit upang siya’y busugin sa tibay, husay, kalusugan ng katawan at isipan. Idagdag pa ang tahasang pagpapahalaga sa katuturan ng jujutsu— ju connotes explosive pliancy of growing bamboo. The playful daily drill imparts such pliancy, the explosives pile up refusing fuses. Uh, weapons of mass destruction have taken a bad rap these days. Aba’y hindi lang sa bisperas ng bagong taon naghahanda ng kawayang kanyon. Taimtim kasi ang kimkim na putok sa buho—masuyong magkasiping doon sina Malakas at Maganda… pero hindi lang ito lamat sa nilimot na alamat… mahahasa ang mga bisig at kamay sa mga galaw na hindi lang maganda, malakas pa. Gum...

WALANG naglakas-loob sa kanila na sumugod sa Comelec upang maging… kahit na salimpusa lang sa halalan na matunog ang signos ng umaatikabong harumpakan. Mayo 10 easily sounds out as, well… having a tool for fixing the wound that never heals the more you scratch it the better it feels… or endowed with a member of good standing. The year 2010 reads as a pair of… uh… let’s just say it’s going to be a fight to the penis … at pulos itlog pa nga ang nakatambad sa bagong anyo ng balota… at kailangan nga na kulapulan ng tinta ang mga naturang itlog… na karamihan nga’y bugok. Hindi kataka-taka na pati ang kabiyak ay nangangamba sa aking boto… baka raw isalpak sa ari-saring urinary tract … eh, urna nga pala or ballot box. I n the absence of common sense which isn’t common, quite a rarity in these parts, made worse by the lack of a defining law to figure out whatever “marginalized sector” means, every dunce drooling over chunks of pork barrel that run into millions… plus perks and pelf… such pro...

WITH due apologies to “Journey” front man’s thorax-throttling oral evisceration of our frog, flog, ehek, flag anthem, allow a kiddie doggerel version—please, please, please—to be squawked… no, make that croaked out sphincter soprano style; four beats in a measure with every quarter note getting dead beat—or 4/4, an out and out mismatch… march! That, before the bout of one Jostle Clittey and Pacquiao you… until such a stabbing in-and-out beat ends in orgasm, yeah, flagpole plugs hole, mwa-ha-ha-haw! So follows our more spirited— got in me 80-proof marka demonyo plus Ginebra Capitan —or what can be passed… no, make that pissed off as “Green-tinted ‘60s Mine” which is called Mr. Big … (Ilagay ang kanang kamay sa dibdib… oops, akala ko kasi sa dibdib nitong katabing 40-24-36 na dilag… eh, bakit nakadakot ‘yang kamay mo sa harapan ko, you myopicpic beauty… Game knb? Tayo nang kuman… heh, bastos talaga kayo, mga hin… Preparan… Apunten… Fuego !) Bayang inutang. ‘Di pa nababayaran. Bakit nangu...

STYMIED at the Church—including a gaggle of self-styled pastoral leaders’—real or imagined chokehold over Filipino voters’ necks, the 2010 crop of presidential hopefuls have woven their health platforms into the fold of religious doctrine. Their political intentions are likely to patch up potholes and pave the nation’s highway to hell. With young Filipinos comprising over two-thirds of the 50 million voting populace, such tether over a once-young faithful flock has loosened—and many are cringing at the Church-State incest in national affairs. Say, Pulse Asia’s Pre-Election Survey (PES) on Family Planning in February shows that 75% of the Filipinos think that it is very important or important for a candidate to include family planning in his/her program of action; 64% said they will vote for candidates who publicly promote modern methods of family planning. The nationwide survey also shows that: •90% of the respondents consider as very important or important to have the ability to contr...

BOTANTE po ako sa Bulakan. Nagbabayad din ng real estate tax taun-taon. Sa naturang buwis nagmumula ang bulto ng pondong itinutustos sa pagpapatakbo ng pamahalaang lokal. Sa naturang buwis din humahango ng suweldo ng mga nasa pamahalaang lokal, mula gobernador hanggang sa pinakamababang kawani. Opo, katulad ko ang nagpapasuweldo sa kanila. Ako yata ang pinaglilingkuran daw ng mga lingkod-bayan. Na pawang lingkod-bayad lang, pwe-he-he-he! Botante ako sa Bulakan. Hindi mawari ang pagpili sa mga nakaparadang kupal, kumag, kulangot at kurakot na pawang hayok maluklok sa poder. Meron daw kaming kinatawan—o kawatan marahil-- sa Mababang Kapulpulan o Mahabang Kabuhungan or House of Represent the Thieves . Taun-taon kong mauungkat sa mga pahayagan na ang kaputa-putahan… kapita-pita-pitaka nga pala… ay kabilang sa mga bahag ang buntot na aso ng Malakanyang, lagi’t laging magiging sagabal sa isinusulong na pagpapatalsik sa Numero Unano sa Palasyo, mwa-ha-ha-haw! Ni hindi inambunan ng kahit sam...

“ We need four hugs a day for survival. We need eight hugs a day for maintenance. We need twelve hugs a day for growth .” Virginia Satir, psychologist AMBUSH ! Napigil ang inog ng mundo, tumigil ang daloy ng mga sandali, napigil pati hininga sa mga sandaling iyon… nakakubli sa gilid ng kuna ang tatambang, handa nang sumalakay. “Nasaan na ba si Musa?” pakunwang paghahanap sa nakaabang sa gilid ng kuna. Iglap ang tugon na taginting ng awit, pakpak na palasong kumawala sa kaigtingan ng saglit: “Whee-e-e-e-e-e!” Lalagapak ang kanyang bigat sa aking dibdib, yayakap na mahigpit… “Mwaa-a-a-ah!” Paulit-ulit na isasadula ang iglap na engkuwentro… hindi mabilang… lalabis sa labing-walolo… labing-walolo… hanggang sumaksak, banayad na sisiksik, isisiil hanggang sa mga himaymay ng dibdib pati alingawngaw ng musmos na hagikgik, pati bunton ng yakap at halik… walang humpay na isinasalin sa ubod ng ulirat. “My cup runs over… surely goodness and mercy will follow for all the years of my life…” She did...

MAY 120-araw na imbak ng mga produktong krudo ang Japan na pantustos sa pamilihan—30-araw na imbak lang ang itinakda sa Pilipinas, at inalis na ang ganoong takda nang umiral ang deregulasyon sa local oil industry . Para makapatas sa kompetisyon ang small players , tulad ng mga katotong Noel Florido’t kasamahan na umaangkat ng refined fuels mula India. Pumatas naman sa gitgitan ang small players , unti-unting inagaw pati na ang hawak sa pamilihan ng mga dambuhalang tulad ng Pilipinas Shell—na 30% na lang ang market share ngayon, at patuloy na nababawasan… Meron nang level playing field , meron ding laging nakaabang na banta ng oil shortage —wala na kasing takdang imbak na pantustos sa mga bibili… kapag sinamang palad na maharang ng mga pirata sa Somalia ang oil tanker na may kargang pantustos sa ‘Pinas, kasunod tiyak ang oil shortage . Nang tinangkang samsamin—hindi sa Somalia kundi sa Batangas-- ang bulto ng krudong isasalang sa Tabangao refinery ng Pilipinas Shell kamakailan, munt...

“Crop damage from El Niño to exceed P10B“ Headline, Business Section Philippine Daily Inquirer February 22, 2010 HAGUPIT ng init lumatay sa dibdib At puson ng lupa… maging sa talahib Na butuhang kamay, kakaway sa langit Habang agaw-buhay sa hurnong paligid. Titis na tatarak sa labia ng linang Susulsol na gatong… liyab ng tag-araw At maglalagablab maging pagkauhaw Upang mahalukay gunita ng ulan. Napunit na pisngi ng lupa’y dampian Ng hibla ng hamog sa madaling-araw; Sa tanghaling tapat ay limusan man lang Ng haplos na lilim ng punong kalansay… I haplos ang agos ng hangin sa kugong Balumbong sinangag sa buong maghapon… Untagin ang katas ng natuyong balon, Kahit lang sampatak, h’wag ikait ngayon… Ah, sumasagitsit ang ningas ng uhaw A t saplot na lunti, hinubad sa darang… Nakatiwangwang na… sabik… umaasam: Gulanit na lupa-- kahabagan man lang.. P atakan ng kahit kapirasong yakap Upang mapawi ang hapdi’t paghihirap… Kahit na lirit lang sa buong magdamag-- Ibuhos na lubos, ilimos ng ulap! ...

“Great souls have wills, feeble ones have only wishes.” Chinese proverb “Our bodies are our gardens. Our wills, the gardeners.” William Shakespeare S ANLIBONG piso ang isang punggok na kawayang takip-pagong, higit na kilala sa tawag na “sikmura ni Buddha”… nakatanim na sa pasong plastik, dalawang dangkal ang taas, inangkat daw mula Thailand. Dalawang libo naman sa karaniwang takip-pagong, anim na talampakan ang haba, pinatubo sa sisidlang plastik, maililipat agad saanmang hardin. Sa balak itanim, hanay na limang puno upang maging matatag na suhay sa likod-bahay—at sa kabuhayan ng pamilya—papatak na lima hanggang sampung libo ang malalagas sa bulsa… ‘langya, magastos talaga ang halamanang pinasimulan sa tahanan ng mga apong Musa at Oyayi. Sulit naman kung sakali—kung bubuhayin sa kaliwa o silangang bahagi ng lote, tatanggap ang pamamahay ng saganang dragon energy , na pinakamatindi at pinakasuwerteng alimuom na masasagap ng pamamahay at mga naninirahan dito… ganoon ang paniwala sa feng...

UMANGAT na ang presyo ng asukal, mananatili marahil sa ganitong antas sa 2-3 taon pa… at magugunita ang pagsisid nito noong mga taon ng 1980 hanggang 1990 sanhi ng surplus production saanmang lupalop sa mundo… salagmak ang kabuhayan sa pulo ng Negros, lalo na sa mga bayan nito na pumapangos ng tubo, gutom ang mga sakada’t kontratado… sinimulan noon ni Boss Danding Cojuangco na ilaan ang kalapit na pulong Guimaras sa mangga at ilang-ilang upang masagip ang lokal na ekonomiya. Pero sakmal ng gutom ang mga musmos ng Escalante’t kanugnog na bayan. Sa Haiti at Panama sa paninibasib ng Depression Era bago sumiklab ang World War II, umagas ang ulat hinggil sa mga ti-dan… zombies… working gangs of the undead who toil in the sugar cane fields 24/7 without pay, just scraps and slop for food… dirt-cheap, tractable labor that won’t whimper or complain at such extremes of exploitation… Malapit na kaanak ng talahib ang tubo—pansinin na magkatulad ang kanilang biyas, pati na ang bungkos ng ulap na...

PARANG Peter Pan, kakapit sa masayang isip— just one flimsy thread of a happy thought —at makakaya, malaya nang papailanlang sa himpapawid… lumipad na tila limbas, humaginit na tila alaala sa kalawakan. Pero subukang gayahin ang ganoon— hold on firmly to a single thought. We double dare you, do it if you can. Parang pumigil sa naghuhuramentadong pison, parang umawat sa walang humpay na hagod ng alon sa dalampasigan… walang hinto ang kawing-kawing, kawan-kawang sagasa’t ragasa ng isip. Mas madali ngang pigilan ang paghinga. Kahit pa nga dalawang minuto, pansamantalang mapipigil ang hininga—lalo na kung tatambad bigla sa paningin ang katakam-takam, makapigil-hiningang tanawin… halimbawa’y sunod-sunod na inararo ng backhoe ang batok ng mga kapural at kasabwat sa Malakanyang sa Ampatuan Massacre … o nagsulputan kaya sa hukuman ang 57 biktima, pawang agnas na bangkay, sumusulasok na ang pagkabulok pero matamang magmamasid sa pagdinig ng kaso… na wala talagang kahihinatnan, pwe-he-he-he! E...

“WALA kang kuwentang ina!” walang gatol na halihaw ng laway sa nanay. “Alila ka lang dito, wala kang karapatan. Palamon ka lang namin,” sampal ng salita sa kasambahay… mula sa bibig ng paslit… hindi ‘to tayutay ni pagpupugay sa kawalang-malay na buong tapang na magsisiwalat ng katotohanan… mula kathang The Emperor’s New Clothes ni Hans Christian Andersen. Napulot sa soap opera , telenovela, at iba pang pantelebisyong halibasan ng halitosis —pati na sa mga kalaro’t nakakatanda na walang pinagkatandaan—ang mga ganoong pampadugo sa tainga na bigwas ng bunganga’t bulwak ng kalaghara’t dura. Idagdag na ang pangkaraniwan nang “Putang ina mo!” Aral naman sa ama ang anak na babae hinggil sa igkas-bigkas ng mga makahayop at mahayap na salita… kaya bawal na bawal sa apong Musa Rafaela na manood ng mga naturang agos ng imburnal sa telebisyon… mahigpit ang bilin sa mga kasambahay, na nadamay sa nakagiliwan nang The Sound of Music, Les Miserables, at Cats … na paulit-ulit, walang sawang pinapanoo...

NAGSALABAT na kidlat ang mga ugat sa magkabilang kamay pero sinamang-palad (hindi maryang palad, hane?) na sa kanan nasalpakan ng paru-parong de karayom na may tubong nakakabit sa sampaketeng dextrose —pinaghalong dalisay na tubig, asukal at asin lang ‘to, puwedeng sabaw ng buko’t lalong ubra yata ang lambanog—kaya naging parusa halos ang nakagawiang bisyo, sudoku… crossword puzzle . Iipitin sa hintuturo’t hindudutdot o hinlalatong daliri ( index and middle fingers, latter often does the walking and probing into certain fleshy orifices ) ang panulat para mairaos ang pagpuno ng mga titik at bilang sa mga puwang… 15-minutong libangan upang kalampagin sa umaga ang kaliwang prefrontal cortex ng utak… para mawalan ng anumang puwang sa utak ang kahit banta ng Alzheimer’s disease … Ang anghel de la guardia civil na kabiyak ang ingunguso upang lumagda ng anumang kasulatang kailangang lagdaan o susulatan ng mga kuntil-butil. Bokya talaga ang aking medical history maliban sa nakagawiang pagbi...

HOW refreshing the whinny of a pack horse unloaded of everything! A Zen sage knocked that into a novice monk’s head to point up how burdens can cause anyone to stall, be stripped of poise, trip—travel lightly, carry your self farther with surer steps and ease. She carries a few cannons, maybe weapons of mass distraction and a chip or two on her shoulders. For a doting granny and feisty lawmaker to bear such crush of load is feat par for an Atlas, but we wish she’d shrug off the excess to spare her limbs lithe and legs lovely sore sprain and pain. Holler “Fire in the hole!” come next week as spitfire Sen. Miriam P. Defensor-Santiago totes out a barrage, all barrels blazing, Interior Secretary Ronnie Puno on her sights. Her acid-spiked stock of words spat out or spouted in fiery aplomb has endeared her to the media… quotable quips galore, what a grandmother! Quotes and quibbles settle down, all fire and fury peters out into ashes… what lingers at day’s end are impressions that the Chambe...

W E pretend working; they pretend paying us. Kaya malinis na ‘yung sanlibo o sanlibo limandaan—saka pakain-- na inihatag sa mga kinaon para tumutok sa isa sa mga “pagawaan ng boto” sa Mindanao… pinugutan ang mga lalaki, ginahasa muna bago pinatay ang mga babae, may mga nanay sa kanila… karamihan ay choice moms, single mother s, bagong panganak ang dalawa, nilaslas ang mga suso, ginawak ang mga ari… 15 lahat, pati na katoto’t katunggaang Bong Reblando ng Bulletin . Sumuong sila sa ganoong lupalop dahil sa umiiral na kalagayan sa aming napiling hanapbuhay. Kasi nga: We pretend working; they pretend paying us. Nang atasan akong magtungo do’n para sumulat ng ulat, dalawa lang ang hiling ko sa mga katoto sa Philippine Marines —(1) nueve mil Beretta sidearm , (2) M-14 with four clips of ammo. Yeah, the penis mightier than the sword but a sidearm and an assault rifle can be handier. Mababayaran naman ako ng P2.50 bawat kataga—asahang hahataw ng mga 2,000 para kumatas ng P5,000 less 10% wit...

M ASAKLAP dumalaw sa mga lansangan Lalo’t nagsisikip ang mga libingan. Balana’y hahangos sa Araw ng Patay Sa siksikang trapik—gas, oras ay sayang. Dahil ninanais nating makapiling Mahal na yumaong lumisan sa dilim, Bakit hindi kaya sila’y imbitahin Sila ang dumalaw sa tahanan natin? Iyang dalaw-dalaw talagang buwanan Ligaya sa kama ay paglulubluban… Ang buwanang dalaw kapagka sumablay Seksing mapagbigay mahihin… takutan! Dahil nakabuo panibagong bata… Teka, nagkamali… may bagyo pa yata Sungit ng panahon ay mananalasa Sa Araw ng Patay ay mananagasa. Hagulgol ng ulan, hinagpis ng langit Sa mga libingan… doon ihahatid Inang Kalikasan yata ang tatangis Mabubulabog po ang session ng tong-its. Ulila mang puntod tiyak matitigmak Sa luha ng langit buhos na dadanak… Gunitang nawaglit sa putik at lusak Dadaloy nab aha sa buong magdamag? May takutan siempre, meron ngang treat or tricks Ang mga kapural niyon pong ghost projects Pondo’y maglalaho, saan isinilid? Sa bulsa daw niyong mga ghost employ...

Kapre ‘tso KUMAKAYAW ang kapre, nakangisi-- parang nangangampanyang Erap, Chiz, Gibo, Noynoy o Manny B. Villar, Jr. na mas kahila-hilakbot yata—sa guwardiyang nakatalaga sa may bahaging Snake Road ng Picnic Grove, Tagaytay City tuwing tikatik ang ulan o lirit ang ambon, dakong hatinggabi’t may buwan sa langit… Hindi maungkat ng guwardiya kung balak ding kumandidato sa 2010 ng kakila-kilabot na nilalang… naunahan na siya ng sindak… hindi naungkat kung meron mang plataporma sa pamamalakad ng gobyerno ang kapre… balot ng itim na balahibo ang katawan, parang Fidel V. Ramos na hitit-buga sa mahabang abano, nakatalungko sa tabi ng punongkahoy. Kung pananakot lang kasi, mas talamak ang inihahasik na hilakbot ng Kagawaran ng Kalusugan ukol sa mananalanta raw na A(H1N1), severe acute respiratory syndrome, avian influenza, at mga nauna pang salot… at mas matindi pa rin ang kleptospirosis na talagang sumasalanta sa sambayanan, pwe-he-he-he! Nagpalipat ng babantayang bahagi ng Picnic Grove ang guw...

SISIHAN, sisihang umaatikabo Operasyon ng dam dapat daw mahinto Dahil kuryente lang iyong hinahango Pagtapon ng tubig hindi maiwasto. Patubig sa tanim walang pakinabang Hindi maigiit ng gobyernong lokal Na dapat maglaan sa mga sakahan Ang imbak na tubig nitong San Roque Dam. Hindi yata huli kapag ipinilit Na maglaan ang dam para sa patubig Ng lupang sakahan… lalo ung tag-init Palayan, gulayan pawang tumatangis. Kung ilang panahong dumaan ang bagyo Nanira, nangwasak… pero nang delubyo Itong sumagasa nataranta tayo. Madaling sumisi, sisihin nga ang dam Na itinindig daw malapit sa fault line Sakaling lumindol… wasak ang imbakan, Burado sa mapa itong Pangasinan. Mahirap po kasing maghanap ng lunas Lalo’t tayo’y sakmal ng takot at sindak. Panganib nitong dam laging mauungkat Mga pakinabang hindi masisipat. Ang biyayang tubig, talagang imbaka Malago, malawak nating kagubatan… Pansinin po natin kung gaano na lang Itong forest cover nitong kapuluan. Green spaces ng Hongkong? Sitenta por...

HINDI naman pala tumataginting na pilak at limpak-limpak ang hinihinging handog ng Maykapal—ni hindi nga ikasampung bahagi o 10% ng kita na kinakabig ng mga pangkatin na isinasangkalan ang mga pangalang Kristo (marami nito saanmang sabungan), Ma-el s’ya ‘day (sumasamba’t dumadamba ang tulad ko kay Elpu ‘day) o kahit pa Batman, Superman, at suman. Nakabungkal na nga sa Qur’an ang walang pangiming bilin ni Allah na “Kami ang magdudulot sa iyo ng biyaya. Hindi ikaw ang magbibigay (sa Amin) ng biyaya.” Sa Bhagavad-Gita (Song of God), lalong nakaligtas ang bulsa sa mga panganib, parusa, at pangakong “siksik, liglig at umaapaw” ng mga namamayagpag-angas sa pulpito, entablado o kahit na sa bus na humaharurot sa kahabaan ng EDSA… laganap na talaga ang holdapan kung saan-saan. “Putram, puspam, phalam, toyam.” Hindi po ito bahagi ng “Oratio Imperata” na taimtim na inuusal upang maiwasan ang mga kagimbal-gimbal na kalamidad—tulad ng kalam-sikmura sa sambuwang gutom… halalan 2010, “Hello Garci...

VAGINA raw ang pinagnanasaang bilhin ng panauhing banyaga nang hapong iyon. Karaniwang araw sa Heritage Art Center sa isang panig ng P. Guevarra, Little Baguio sa San Juan na saklaw ng lalawigang Rizal. “Mag-ina” pala ang pamagat ng guhit ni Norma Belleza—sumablay lang sa igkas ng bigkas. Lutong ng sitsaro’t sitsaron ang lutang sa tawa ng lakambini niyong tahanan ng sining. Si Lourdes “Odette” B. Alcantara. Na madalas kong kasagupa sa chess. Kapag wala pang naliligaw o nagsadyang panauhinsa halos ulilang bahagi ng lansangan. Mas madalas na may nagsasadya sa tatlong palapag na bahay American colonial period na ligid ng mga punong zapote’t kalachuchi—na naging imbakan at tahanan ng mga likhang sining. Matagal na panahon din kaming nagtatagisan sa chess—akalain ko bang naging women’s team captain pa siya ng tropang isinabak ng bansa sa World Chess Olympics? May isang pagkakataon na napaaga doon. Walang puknat na labanan agad. Natapos sa tanghalian… ginisang upo ang pinagsaluhan… cocido an...