Skip to main content

Balatbat


DALAWA ang nakagiliwan ko sa halamanang kalapit sa dati naming tanggapan sa Malakanyang—magkasunong puno ng yakal at balatbat.

Nabubungal ang ngipin ng lagari sa yakal—pinakamatibay ang kahoy sa angkan ng lawaan, isama pa ang narra. Tigas na, kunat pa talaga kaya panlatag na travieza sa riles ng tren… hindi nabubulok kahit mababad sa tubig at halihawin ng matinding init at lamig, panghaligi rin sa mga sinaunang bahay na bato.

Pero mas maliit pa sa binhi ng linga o sesame seed ang sa yakal… parang munting butil ng pananampalataya na kapag ipinunla, inaruga’t napalago—ganoon ang tagubilin ng Kristo—talagang titindig na matatag, hindi maigugupo.

Ah, balatbat… Marikit na kaanak ng anahaw ang balatbat, abaniko mistula ang malapad na dahon na tila nakalahad na luntiang palad sa pagtanggap ng biyaya. Oo ka, pambansang laro na sa Pilipinas ang halihaw-abaniko o arnis… at abaniko rin ang pamamaraan sa balisong, mayuming paru-paro ang pamatay na pagaspas para lumaslas at umutas.

May talim at lalim ang pagkakaugnay ng balatbat sa balisong…

Masalang man sa matagal na init ng apoy, hindi nasusunog ang murang dahon—ang nakatikom pang ibus, tila pinid na abaniko o nakatiklop na balisong—ng balatbat. And such slow fire resistance is a necessity in the extraction by simmering of a steroid glycoside called [beta]-Antiarin from latex culled off Antiaris toxicaria or the deadly upas tree… uh, tinatawag mang pugad ng mga ulupong ang Malakanyang, walang nakatanim sa paligid na upas ni ubas.

Mapait ang lasa ng glycoside, isang uri ng plant-derived chemical na alkaloid (tulad ng heart-healthy carotenoid and flavonoid) na tila kawing-kawing na mga bilog na hugis itlog… teka, nagtataglay ang dagta ng upas ng may 30 uri ng ganitong likas na gamot… the technical term is cardenolide or heart-stopping poison… pampatigil sa tibok ng puso…

Tama kayo, katutubong kaalaman lang ‘to pero nito lang 1973 at 1979 natukoy sa pananaliksik na sandamakmak pala ang taglay na kamandag sa dagta ng upas. Pero talagang kahanga-hanga ang pamamaraan na hindi ginagamitan ng mga kasangkapan sa laboratoryo… low, slow hearth fire kept going for days for thermal extraction of the deadly compound off Antiaris latex gobs cupped upon an immature balatbat frond… ganoon katibay ang murang dahon ng balatbat, pasubali sa kasabihan na kahoy mang babad sa tubig, kapag dinarang sa init, sapilitang magdirikit…

Oo nga pala, magkarugtong ang pait ng [beta]-Antiarin at tamis ng [alpha] L-Rhamnose (isang uri ng asukal) sa sandamakmak na lason mula dagta ng upas… para mabilis na kumalat ang lason kapag naisalin sa ugat na daluyan ng dugo… para makarating agad sa puso… dim sum sa wikang Cantonese, “pisil sa puso.”

‘Yun ang pisil na pipigil sa pintig ng puso.

Comments

Popular posts from this blog

Baka talisay ang kailangan kung mabilis nilalabasan

KAMBAL na hitang nakabukaka ang pahayag—an open statement na hindi pinid at wala nang pasubali o baka masususugan pa. (“Susog” ang salitang ugat na katakam-takam talagang bigkasin dahil kung nanamnamin at hihimas-himasin para bang susong busog ang ibig sabihin.) We’re trying to make sense of a claim we stumbled into about the fruits of an ornamental tree. To wit: “The kernel of Indian almond has shown aphrodisiac activity, it can probably be used in treatment of some forms of sexual inadequacies (premature ejaculation).” For goodness’ sakes, what are those other forms of sexual inadequacies, er, shortages? What’s Indian almond? Higit nating kilala ang Indian almond bilang talisay. Tinatawag ding tropical almond, Java almond, Singapore almond, Pacific almond . Kilala din sa pangalang umbrella tree, badamier, ketapang, huu kwang , at sa mga botanist na mahilig sa boteny tulad ni Ama, Terminalia catappa . Makatas ang hinog na lamukot ng bungang talisay—karaniwang dilaw o namumula ang ku...

WHAT THE HECTARE!

In a passing conversation in Masbate, years back, I was told that a head of cattle-- fetched a live-weight price of P30,000 then-- is allocated a hectare of pasture to graze on as that area replenishes its growth of grass every 40 days or so. Minimum hectarage that Masbate cattle raisers have is 100 hectares for raising beef livestock.   The numbers had the weight of a rock conked on my head-- a hectare per cattle each worth P30K, chewing cud for 18 hours a day to gain semblance of weight. The pastures I've been taken to a hundred or so kilometers beyond Masbate city limits were a howling expanse of cogon. Cogon, whose blades are nearly entirely cellulose, or that which goes into cellophane wrappers for candies and cigarettes, or cellulose tape.   Cogon, infused in the proverbial "ningas-cogon" attitude of Filipinos for starting every endeavor like a house on fire, then, dying quickly into ashes.   So, I wondered aloud why it hasn't occurred to the provincial agricult...

ALAMAT NG TAHONG

SAKBIBI ng agam-agam sa kalagayan ng butihing kabiyak-- at kabiyakan, opo-- na nakaratay sa karamdaman, ang pumalaot na mangingisda ay napagawi sa paanan ng dambuhalang Waczim-- isang bathala na nagkakaloob sa sinuman anumang ibulwak ng bibig mula sa bukal ng dibdib. Pangangailangan sa salapi na pambili ng gamot ng kapilas-pusong maysakit ang nakasaklot sa puso ng matandang mangingisda. 'Di kaginsa-ginsa'y bumundol ang kanyang bangka sa paanan ng Waczim. Kagy at umigkas ang katagang kimkim noon sa kanyang dibdib: "Salapi!" Bumuhos ng salapi-- mga butil at gilit ng ginto-- mula papawirin. At halos umapaw sa ginto ang bangka ng nagulantang na mangingisda, walang pagsidlan ang galak, at walang humpay ang pasasalamat sa mga bathala. Nanumbalik ang kalusugan ng kabiyak ng mangingisda. At lumago ang kabuhayan, naging mariwasa ang magkapilas-puso na dating maralita. Nilasing ng kanyang mga dating kalapit-bahay ang mangingisda-- na hindi ikina...