Skip to main content

Puke: puting keso

MALINAW ang inihayag na dahilan ng nakausap na kawani sa Dairy Training & Research Institute (DTRI) ng UP-Los Baños: kulang ang gatas mula sa kanilang bakahan kaya wala silang magawa’t maipagbiling puting keso.

Nakasanayan nating gamitin bilang sangkap sa samut-saring ensaladang gulay ang kesong puti. Ilang himay na ulo ng letsugas, ilang hiwa ng kamatis at pipino, pinong gayat ng luya’t lasona saka tipak-tipak na kesong puti—maringal nang katambal ng kahit tinapang Salinas. Sapak sa sinaing na tulingan o tambakol, kahit sa inihaw na hito o bulig. Kahit lang sa hawot o tunsoy na tuyo. Kahit pa sa roast lamb chops.

Madalas na simutin ng mga anak ang kesong puti. Masarap kasing palaman sa hot pandesal. Maituturing na kabilang kami sa mga masugid na tumangkilik ng kesong puti mula DTRI sapul nang P20 sambalot ang presyo nito. Mga P35 na ngayon. Wala pang mabili.

Nailuwas na hanggang Metro Manila ang kesong puti ng DTRI nitong ilang huling taon ng dekada 1980. Madali nang maapuhap sa dairy products section ng mga malalaking supermarket. Kapag naubusan, madaling salidahin ang DTRI outlet sa isang dulo ng Alabang-Zapote Road sa Muntinlupa. Hindi na kailangan pang dumayo sa paanan ng Bundok Makiling na tahanan ng DTRI-UPLB para sa maipagmamalaking produkto. Naging palagian noong kaulayaw sa aming hapag-kainan ang kesong puti.

Inakala namin na simula na iyon ng tagumpay ng DTRI sa larangan ng negosyo. Sa halip na yumabong at lubusang lumago, sumablay din pala. Naglaho ang kanilang kesong puti sa mga supermarkets. Tumiklop ang Muntinlupa outlet.

Nakalingat marahil sa pagsisinop ng bakahan na tahasang sandigan sa produksiyon ng dairy products. Unti-unti marahil humina ang nakukuhang gatas sa kung ilang dosenang inangkat na baka. Nagsitanda ang mga iyon. Wala marahil kapalit. Sa 10 taong singkad na pagpapasuso ng inang baka sa bawat isisilang na guya—at tahasang produksiyon ng gatas para sa produktong gatas o dairy products – tiyak na darating ang yugto na hihina ang mapipigang gatas.

Kaya kailangan ng masigla’t malayuang pananaw o fast forward look. Para laging matutustusan ang lumalaki’t lumalawak na pamilihan ng produktong gatas. Dapat lang na may nakahandang pamalit at pandagdag sa kawan ng mga gatasang baka na papahina na ang milk production.

Posible din na kakulangan ng mainam na pastulan ang unti-unting nagpatiklop sa produksiyon ng kesong puti. Kailangan ng malawak na pastulan para sa mga lumalaking baka na isasalang sa produksiyon ng gatas. Noon, may mga kanugnog na parang sa labas ng lupaing saklaw ng DTRI—mapagkukunan ng dagdag na pakain para sa pamalit at nakasalang na baka. Nawala ang mga ganoong latag ng damuhan nang tila kabuteng magsulputan ang mga subdivisions.

Madaling mapansin na hindi na sapat ang mga pastulang lunan para sa mga baka. Sa kambing, isang ektaryang lawak ng damuhan ang tuwinang makakatustos sa panginginanin ng 45. Mas kaunting bilang ng baka ang matutustusan ng isang ektaryang damuhan. Hindi na lumalawak ang pastulan ng mga baka ng DTRI. Nasusunod pa rin ang sawikain: Kapag maiksi ang kumot, matutong mamaluktot.

Hindi kataka-taka na mapipilitang mag-downsize ang dairy business. Hanggang sa maging micro industry na lang. O sa halip na bakahan at negosyo sa mga produktong gatas ang sinupin, mag-aalaga na lang ang DTRI ng lactic acid bacteria sa mga Petri dish. Samantala, tila dambuhalang amoeba ang patuloy na paglaki ng mga kalapit na subdivisions at kabahayang nakapaligid sa DTRI.

Teka: mas masarap marahil ang keso mula sa gatas ng ina. Walang anggo ang ganoong gatas. Tiyak na matindi ang presyo niyon—mas masarap mang pumiga’t kumatas-gatas mula sa kaakit-akit na sisidlan, tiyak na katiting lang ang maaapuhap na gatas sa mga kabahayan. Ah, papayag ako na maging tagakasta ng ina, oops, tagakatas ng gatas-ina.

Nakasumpong din naman ng ipinagbibiling kesong puti sa highway na kalapit ng Los Baños crossing at bukana ng Grove Road. Isang retail outlet iyon ng Gatas Pinoy. Nagbebenta sila ng kesong puti. P47/slab. Nakasaad sa pabalat ng 200-gram cottage cheese slab: “made of pure fresh cow’s milk of our farmers.” Mula raw sa Calauan, Laguna—na ilang kilometro din ang layo sa Los Baños.

Nagkrus ako ng hinlalato’t hintuturo. Sana’y makarating muli at manatili ang kesong puti sa pamilihang Metro Manila.

Comments

Popular posts from this blog

Baka talisay ang kailangan kung mabilis nilalabasan

KAMBAL na hitang nakabukaka ang pahayag—an open statement na hindi pinid at wala nang pasubali o baka masususugan pa. (“Susog” ang salitang ugat na katakam-takam talagang bigkasin dahil kung nanamnamin at hihimas-himasin para bang susong busog ang ibig sabihin.) We’re trying to make sense of a claim we stumbled into about the fruits of an ornamental tree. To wit: “The kernel of Indian almond has shown aphrodisiac activity, it can probably be used in treatment of some forms of sexual inadequacies (premature ejaculation).” For goodness’ sakes, what are those other forms of sexual inadequacies, er, shortages? What’s Indian almond? Higit nating kilala ang Indian almond bilang talisay. Tinatawag ding tropical almond, Java almond, Singapore almond, Pacific almond . Kilala din sa pangalang umbrella tree, badamier, ketapang, huu kwang , at sa mga botanist na mahilig sa boteny tulad ni Ama, Terminalia catappa . Makatas ang hinog na lamukot ng bungang talisay—karaniwang dilaw o namumula ang ku...

WHAT THE HECTARE!

In a passing conversation in Masbate, years back, I was told that a head of cattle-- fetched a live-weight price of P30,000 then-- is allocated a hectare of pasture to graze on as that area replenishes its growth of grass every 40 days or so. Minimum hectarage that Masbate cattle raisers have is 100 hectares for raising beef livestock.   The numbers had the weight of a rock conked on my head-- a hectare per cattle each worth P30K, chewing cud for 18 hours a day to gain semblance of weight. The pastures I've been taken to a hundred or so kilometers beyond Masbate city limits were a howling expanse of cogon. Cogon, whose blades are nearly entirely cellulose, or that which goes into cellophane wrappers for candies and cigarettes, or cellulose tape.   Cogon, infused in the proverbial "ningas-cogon" attitude of Filipinos for starting every endeavor like a house on fire, then, dying quickly into ashes.   So, I wondered aloud why it hasn't occurred to the provincial agricult...

ALAMAT NG TAHONG

SAKBIBI ng agam-agam sa kalagayan ng butihing kabiyak-- at kabiyakan, opo-- na nakaratay sa karamdaman, ang pumalaot na mangingisda ay napagawi sa paanan ng dambuhalang Waczim-- isang bathala na nagkakaloob sa sinuman anumang ibulwak ng bibig mula sa bukal ng dibdib. Pangangailangan sa salapi na pambili ng gamot ng kapilas-pusong maysakit ang nakasaklot sa puso ng matandang mangingisda. 'Di kaginsa-ginsa'y bumundol ang kanyang bangka sa paanan ng Waczim. Kagy at umigkas ang katagang kimkim noon sa kanyang dibdib: "Salapi!" Bumuhos ng salapi-- mga butil at gilit ng ginto-- mula papawirin. At halos umapaw sa ginto ang bangka ng nagulantang na mangingisda, walang pagsidlan ang galak, at walang humpay ang pasasalamat sa mga bathala. Nanumbalik ang kalusugan ng kabiyak ng mangingisda. At lumago ang kabuhayan, naging mariwasa ang magkapilas-puso na dating maralita. Nilasing ng kanyang mga dating kalapit-bahay ang mangingisda-- na hindi ikina...